Святло далёкай зоркі

Цяжка сказаць, чым закончылася паездка Сержпутоyскага да старавераy (пра гэта y справаздачы не гаворыцца), але калi ацэньваць у цэлым яго экспедыцыi y Маскоyскую i Пермскую губернi, то можна назваць iх вельмi yдалымi. Этнограф прывёз адтуль 437 прадметаy хатняга yжытку, 125 фотаздымкаy, на якiх засведчаны краявiды горада Дзмiтрава i Дзмiтраyскага павета, у тым лiку Благавешчанскi сабор, вулiцы, дамы, прылады працы.

Рэзультатыyнай была паездка Сержпутоyскага y Вiленскую i Вiцебскую губернi. Калекцыя музея папоyнiлася yзорамi сялянскай вопраткi, самаробных тканiн, шыцця, вязання, рэчамi гаспадарчага yжытку.

I yсё ж думка пра тое, што з сялянскага побыту пад уплывам горада знiкаюць старажытныя вясковыя прадметы, не давала вучонаму спакою. У лiпенi 1915 г., адмовiyшыся ад адпачынку, ён накiроyваецца y Варонежскую, Разанскую, Белгародскую i Курскую губернi. Нягледзячы на халеру, якая забiрала штодзень шмат чалавечых жыццяy, Сержпутоyскi працягваy сваю работу.

Як i раней, многiя экспанаты этнограф купляy за yласныя грошы i дарыy iх музею. 7 мая 1916 г. ён падарыy калекцыю старажытнага шклянога посуду, набытую y вёсцы Асiнаyка Аханскага павета Пермскай губернi, а таксама высокай мастацкай вартасцi карзiну, сплеценую з лазы, саламяную хлебнiцу, глiняныя кубкi, за што атрымаy пiсьмовую падзяку ад кiраyнiцтва музея.

Шлях у навуку

У сваёй навуковай дзейнасцi А. К. Сержпутоyскi yдзяляy шмат увагi yнутрысямейным адносiнам беларусаy. «Калi за сталом знаходзiлiся госцi, – пiсаy ён, – жанчыны звычайна не садзiлiся за стол. Выключэнне складалi вяселле, хрысцiны, памiнкi, Дзяды i iншыя адметныя рэлiгiйныя святы». Прычыну гэтага вучоны бачыць не y нейкай няроyнасцi памiж мужам i жонкай, а y гасцiннасцi беларускай жанчыны, яе iмкненнi лепш абслужыць гасцей.

У розных месцах Беларусi yзаемаадносiны памiж дарослымi i дзецьмi былi рознымi. У шэрагу вёсак Слуцкага павета дарослыя не здаровалiся з дзецьмi, не звярталi на iх увагi. Рэдка нехта заyважаy, што дзецi выраслi. Калi y хаце былi госцi, дзяцей старалiся выправадзiць на вулiцу. Рабiлася гэта, на думку Сержпутоyскага, для таго, каб дзецi выпадкова не прагаварылiся пра тое, як адзываюцца пра гасцей iх бацькi за вочы.