Святло далёкай зоркі

У той жа час назiралiся y горцаy выпадкi мнагажэнства, пераважна сярод багатых, а таксама кроyная помста.

З гэтай экспедыцыi Сержпутоyскi прывёз 837 экспанатаy – калекцый адзення, галаyных убораy, абутку, упрыгажэнняy, зброi, прадметаy дамашняга i гаспадарчага yжытку, рэлiгiйных культаy. Акрамя таго, зрабiy каля 70 фотаздымкаy пабудоy, бытавых сцэн, абследаваy i апiсаy шэраг аулаy i пасяленняy. Выступаючы са справаздачай на пасяджэннi аддзялення этнаграфii Рускага геаграфiчнага таварыства аб вынiках паездкi y Нагорны Дагестан, ён паведамiy цiкавыя звесткi аб быце горцаy, падзялiyся каштоyнымi думкамi аб паляпшэннi iх становiшча.

У лiнгвiстычнай частцы сваёй справаздачы вучоны выказаy шмат крытычных заyваг па «Краткому дидойско-русскому словарю», выдадзенаму пад рэдакцыяй акадэмiка М. Я. Мара. «Для збiрання матэрыялаy на месцах гэты слоyнiк можа аказаць паслугу, – падкрэслiy ён, – а карыстацца iм у тэарэтычных даследаваннях аб гаворках iндадзiдойскай групы нельга»[40 - Архiy РЭМ, ф.

1, воп. 2, спр. 580, с. 7.].

Вывучаючы быт i культуру розных народаy або этнiчных груп, А. К. Сержпутоyскi iмкнуyся прасачыць, якi yплыy яны аказвалi адно на аднаго. У час экспедыцыi 1912 г., абследаваyшы так званую Холмскую Русь, ён адзначыy, што yкраiнскае насельнiцтва гэтага краю, захоyваючы свае бытавыя рысы, часткова падверглася yплыву палякаy i беларусаy. Уплыy палякаy, на думку даследчыка, бачыцца y адзеннi, а беларусаy – у размяшчэннi пабудоy правiльнымi радамi yздоyж вулiц, а таксама y тыпе пабудоy.

Адзначыy Сержпутоyскi y сваёй справаздачы i працэс рассялення па хутарах, якi пачаyся y Холмскай Русi. Сяляне разбуралi свае старажытныя пабудовы i yзводзiлi на хутарах новыя. Вучонаму тым не менш удалося зрабiць планы, чарцяжы i малюнкi старажытных пабудоy, сфатаграфаваць iх.

У пiсьме сакратару савета этнаграфiчнага аддзела Рускага музея ад 9 чэрвеня 1913 г. Сержпутоyскi yказвае на iмклiвую змену моды, што прывяло да знiкнення y вёсцы адзення старажытных узораy.

«Пабываy я y трох паветах – Дзмiтраyскiм, Броннiцкiм i Каломенскiм, – пiсаy ён, – i амаль усюды адно i тое ж: былога адзення няма, у хатнiм ужытку yсе прадметы гарадскога паходжання. Пакуль удалося сабраць каля 200 прадметаy, у тым лiку адзiн мужчынскi касцюм з набiyнога льну i тры жаночыя. Паспрабую паспытаць шчасця y старавераy, хаця кажуць, што яны могуць не пусцiць у сваю вёску»[41 - Архiy РЭМ, ф. 1, воп. 2, спр. 578, с. 66.].