Бадиият жозибаси

Унинг шеърлари тароват ва гўзалликда бебаҳодир…

Офарину мадҳ суд ояд ҳаме,

Гар баганж андар зиён ояд ҳаме

Бу байт ичида еттита гўзал санъат бор: биринчиси – мутобиқ, иккинчиси –мутаззод, учинчиси – мураддаф, тўртинчиси – баёни мусовот, бешинчиси – азубат, олтинчиси – фасоҳат ва еттинчиси – жазолат.

”[2 - Низомий Арузий Самарқандий, Нодир ҳикоятлар, Ғафур Ғулом номидаги АСН, Т., 1985, 35-бет.]

XII аср адабиётшунослигидаги ана шу мезон ўзбек ва форс-тожик мумтоз адабиётлари учун ХХ асргача ҳукм сурган (Эронда ҳозир ҳам шундай). Мумтоз шоирларимиз Ҳофиз Хоразмий, Атойи, Саккокий, Сайфи Саройи, Гадоий, Лутфий… Муқимийлар даврида ҳам шеъриятга баҳо мезони бадиият юзасидан, бадиий тасвир воситаларига бойлиги нуқтаи назаридан тош қўйилган.

Биз мумтоз адабиёт намуналари байтларини илми саноеъ талаблари юзасидан синчиклаб кузатсак, ҳар бир байтда камида иккита, кўпида ўн бештагача бадиий санъат қўлланилганини кўрамиз.

Бунга ишонч ҳосил қилиш учун XIV ва XIX аср шоирларидан бир байтдан шеър олиб текшириб кўрайлик. Саккокийдан:

Фурқатингда, эй пари, тан куйдию, жон йиғлади,

Дам-бадам, икки кўзум худ қайғудин қон йиғлади.

[3 - Ҳаёт васфи, 1988, 255-бет.]

1.“Эй пари” да “қиз” назарда тутилиб “пари” дейилгани учун истиорадир;

2. “Эй пари!” – хитоб ва мурожаат бўлгани учун нидо санъатидир;

3.