Беш болали йигитча

Беш болали йигитча

Худойберди Тухтабоев

Xudoyberdi To�xtaboyev

Besh bolali yigitcha / Sarguzasht roman

ACHCHIQ HAQIQAT

Ushbu kitob qo�lyozmasini o�qir ekanman, yuragim bir-ikki martagina siqilgani yo�q. Nihoyat – ajoyib, dedim oxirgi sahifani yopar ekanman, ko�nglim yorishib. Achchiq qismat haqida hikoya qilib, iliq harorat hadya etish – har kimga ham berilmaydigan iste’doddir. Xudoyberdi To�xtaboyev buni uddalay olgan.

Men bunday qobiliyat egasini iste’dod targ�ibotchisi, degan bo�lardim.

O�zidagi ezgulikni o�zgalarga tarqatmoqchi bo�lgan odamni g�allakorga mengzash mumkin emasmi?

“Besh bolali yigitcha” – ajoyib asar. Urush davridagi bolalik haqida kam yozilmagan. Men buning salbiy jihatini ko�rmayman. Yer yuzida o�zining bolaligini yodga olmagan yozuvchilar deyarli yo�q. Endi esa bu bilan zamon mashg�ul – adabiyotga shunday odamlar kirib kelishdiki, ularning bolaligi, o�smirligi urushga to�g�ri kelgan, aniqrog�i, urushning og�ir ko�lankasi ularning bolaligi, o�smirligi, yoshligiga soya solgan.

Buni qalamda aks etgan urush davridagi bolalik xotiralari bilan izohlash mumkin.

Yana bir gap. Urush katta-kichik, hatto eng kichik yoshdagi go�daklar uchun ham iztiroblar, kurashlar davri ediki – to�rt yilda yigirma million inson yo�qotilganini eslang – hozir, oradan shuncha yillar o�tgan bo�lsa-da, dard, og�riq bilan yodga olinadi. Dushmanga qarshi urush olib borilar va bu haqda go�zal she’rlar va romanlar bitilgandi.

Front ortidagi mehnat haqida ham kam yozilmagan. Iztiroblari, intilishlari, g�am-kulfatlari bilan yosh bolalar ham urush zahmatini his qilgan, beixtiyor ravishda unga jalb etilgan edi. Bu go�daklar ertaga katta odamlarga aylanadigan buyuk ishtirokchilar edilar. Bu kelajak ishtiroki edi.

Kimki Aleksandr Neverovning “Toshkent – non shahri” qissasini o�qigan bo�lsa, Xudoyberdi To�xtaboyev kitobidagi talay jihatlar tanish ko�rinadi.

Bu histuyg�ular, fikrlarning ajoyib uyg�unligidir.

Kitobdagi kichik qahramonlarning yetimligi, muhtojligi, darbadarligi fuqarolar urushi davridagi yosh tengqurlarining azob-uqubatlarini esga soladi. Esga soladi, xolos. Va bunday yodga solish Neverov va To�xtaboyev kitoblarining ajoyib tarzdagi tafovutini namoyon etadi. Mazkur asarlardagi zamon, davr ulardagi o�ziga xoslikni, jamiyat ruhiyatini ochib beradi.