Беш болали йигитча

Butun umri mehnat bilan o�tgan bu ayolning oyog�ida doimo «kerza etik, erkaklarning paxtali shimi, egnida serpaxta fufayka, boshida quloqchin, yuzlari kir, qo�llari moy» bo�lib yuradi. U eriga chaqiruv qog�ozi kelganida uni hijjalay-hijjalay o�qib chiqadi-da, huzur qilib non chaynayotgan o�g�li Omonning kir boshiga yuzini bosib, o�y surib ketadi. Uyqusizlikdan traktorning tagida qolib ketgan bu ayolning obrazi uzoq vaqt kitobxonning xotirasida saqlanib qoladi.

Adib hayotiy bo�yoqlar va ranglardan juda ham o�rinli foydalanadi.

Shu sababli romanda yaratilgan ayrim obrazlar va kartinalar yozuvchining mahorati tobora takomillashib borayotganligini ko�rsatib turibdi. Men bu o�rinda urushda bir oyog�ini yo�qotib kelgan, general bilan qo�l berib so�rashganligini pesh qilib gapirib yuradigan To�ron amakini ham, darsda afandi latifalarini aytib beradigan Roziq amakini ham, ona-bola raisni ham, har gapining birida «mozori sharif» deb turmasa, ko�ngli joyiga tushmaydigan Meli baqqolni ham, mo�ylovining uchlari buralib-buralib borib qulog�ining orqasiga o�tib ketgan temir yo�l qorovulini ham, pakana buvani ham ko�zda tutayotirman. Har biri o�zining xulqi, odati, qiliqlari, taqdiri bilan kitobxonning ko�z o�ngida ravshan gavdalanadi. Shuningdek, urush yillaridagi o�qish kartinasi ham, bolalar uyidagi yetim bolalarning yashash tarzlari ham juda tiniq «chiziladi». Yosh kitobxon kichkintoylarning urush davridagi hayoti bilan tanishar ekan, bugungi kundagi farovon hayotning qadriga shu qadar yetgisi keladi.

Romandagi Parpi buva va O�ris xola obrazlari ham yozuvchi tomonidan alohida mehr-muhabbat bilan chiziladi. Ikkala obraz talqinida ham Xudoyberdi To�xtaboyev ijodiga xos eng yaxshi fazilatlar aks etgan. Qolaversa, bu obrazlar Orifjonning tasavvuri orqali beriladi. Orifjon bo�lsa Parpi buva bilan O�ris xolaning inson sifatidagi o�ziga xos fazilatlari va nuqsonlarini juda ham samimiy hikoya qiladi. Aytaylik Parpi buva – chin vatanparvar.

U bir paytlar qo�lida qurol bilan jang qilgan. Oradan yillar o�tadi. Nemis-fashist bosqinchilari Parpi buvaning nazarida «girmonning har bitta o�qi aravaning gupchagidek keladi», «o�sha girmon deganlari juda zo�r bo�lsa, Ko�rshermatcha bo�lar-da», deydi u. U girmonni yengish uchun frontda jang qilayotgan o�g�illariga zambarak sovg�a qilmoqchi bo�ladi. Shu maqsadda mayizi, o�rigi, oq jo�xorisi, sigiri, buzog�ini sotadi.