Беларуская лiтаратура

“Усё y табе бедна”, – кажа паэт у вершы-прысвячэннi “Роднай старонцы”.

Бязрадасныя малюнкi родных нiy i гоней паyстаюць перад вачыма. Але y канцы верша паэт выказвае спадзяванне, што “сонца навукi скрозь хмары цёмныя прагляне”, надыдзе новы дзень i будуць жыць дзецi, нашчадкi працоyнай сям’i, “добраю доляй”, “доляй шчаслiвай”. Напоyнены псiхалагiзмам верш “Што думае Янка, везучы дровы y горад?”, у якiм перададзены жорсткая рэальнасць (“бяда y карак пагнала”) i мары селянiна.

Паэма “Паляyнiчыя акварэлькi”, па сутнасцi, стала y беларускай лiтаратуры папярэднiцай “Новай зямлi” Я.

Коласа. Паэт паказвае нараджэнне y грудзях блiзкiх яму простых людзей пачуцця yсведамлення свайго гаротнага становiшча, разам са сваiмi героямi пакутуе, марыць. Я. Лучына, будучы рэалiстам, не хаваy праяy дзiкунскага побыту i поyнай галечы простага люду. Разам з тым ён вычарпальна i яскрава малюе карцiны роднай прыроды. Мала хто так дэталёва, з замiлаваннем апiсваy прыроду. Я. Лучына перадае здаровы дух беларускай зямлiцы, маляyнiча i адухоyлена раскрывае багаццi навакольнага свету.

Як i y “Запiсках паляyнiчага” І. Тургенева, у паэзii Я. Лучыны выяyляецца найперш душа працоyнага селянiна, што фармiравалася на yлоннi роднай прыроды. Паэт-iнтэлiгент як бы падагульняy усё сказанае паэтамi-папярэднiкамi пра бяду i нядолю мужыка, але i адкрываy новую старонку y паказе беларускага народа.

Прытрымлiваючыся традыцыi “натуральнай школы”, Я. Лучына y сваiх творах заглыбляyся y жыватворныя адухоyленыя сiлы народа, якiя той чэрпаy з паyсядзённага яднання з роднай прыродай, каб скiраваць iх на пераyтваральную дзейнасць.

Адам Гурыновiч (1869–1894) рана, яшчэ y студэнцкiя гады, падчас вучобы y Пецярбургу, далучыyся да беларушчыны, пачаy збiраць фальклор, складаць вершы па-беларуску Пiсаy на трох мовах: рускай, беларускай, польскай. Спачатку пiсаy на беларускай мове пракламацыйныя вершы ярка выражанага агiтацыйнага зместу, потым з-пад яго пяра з’явiлiся творы фiласофскiя, лiрычныя, песенна-народнага складу, самабытныя i змястоyныя (“Што ты спiш, мужычок…”, “Перш душылi паны…”, “Што за звук ды так громка раздаyся…”, “Сцямнела на дворы i цiха кругом…”, “Да жнiва”, “Раз у Зольках, у дзярэyнi…” i iнш.

).

Глянь! Іны мужыкi

Уставаць пачалi.

Што я? хто за такi? —

Раздумываць сталi:

Цi я звер? Цi я птах?..

Цi я скацiна?

Цi ж здаецца мне так,

Што людска дзяцiна?

Адам Гурыновiч

А.