Беларуская лiтаратура

Усё шырэй станавiлася кола беларускiх пiсьменнiкаy. А. Кiркор стаy членам-карэспандэнтам Імператарскага археалагiчнага таварыства, напiсаy нарысы па гiсторыi беларускай лiтаратуры y кантэксце славянскiх лiтаратур – кнiгу “Пра лiтаратуру братнiх славянскiх народаy”, ён жа адзiн з аyтараy “Живописной России”.

Вiнцэсь Каратынскi (1831–1891) – паэт з мужыкоy, нарадзiyся y в. Селiшча Карэлiцкага раёна. Працаваy хатнiм настаyнiкам, быy сябрам i сакратаром У. Сыракомлi. Выдаy кнiгу вершаy на польскай мове “Чым хата багата, тым i рада” з вiдавочным беларускiм каларытам i скiраванасцю да стыхii народнага жыцця.

Беларускiя вершы паэта мелi выразную песенна-народную аснову. У адным з iх – пад назвай “Туга на чужой старане” – чуецца боль па роднай старонцы:

Ой, саколка, ой, галубка!

Не пытайся, не, —

Што мне тошна, мая любка,

Ў гэтай старане…

Я ж зямлiцу меy радную,

Быy свабодзен сам.

Ох, цi днюю, цi начую, —

Я yсё там ды там.

Яшчэ адзiн верш на беларускай мове “Уставайма, братцы!..” з’яyляецца яркiм фактам вобразнага i каларытнага прыгожага пiсьменства.

Незвычайны лёс Вiкенцiя Равiнскага (1786 – каля 1855), верагоднага аyтара паэмы “Энеiда навыварат”. Ён адносiyся да перадавых людзей свайго часу. Удзельнiчаy у Айчыннай вайне 1812 г., прайшоy з рускiм войскам праз усю Еyропу, да Парыжа. Быy ад’ютантам генерала Д.С. Дохтурава, за бiтву пад Барадзiно yзнагароджаны залатой шпагай. “Вярнуyшыся на радзiму, – пiсаy унук Равiнскага, – Вiкенцiй Паyлавiч смела мог назваць сябе перадавым чалавекам, так рэзка адрознiваyся ад большасцi памешчыкаy таго часу”.

В. Равiнскi стварыy камедыйна-сатырычныя творы “Шлюб паняволi”, “Вялiкi муж субардынацыi”, вершы, якiя распаyсюджвалiся y спiсах. На жаль, яго творчая спадчына страчана.

Ананiмныя паэмы “Энеiда навыварат” i “Тарас на Парнасе”

“Асноyная iдэйна-эстэтычная вартасць беларускай “Энеiды навыварат” заключаецца менавiта y тым, што адмоyныя рысы характараy падаюцца не як “прыродныя”, а як сацыяльныя, спароджаныя прыгоннiцтвам, канкрэтна-гiстарычнымi абставiнамi жыцця”, – адзначаy А.

Лойка. Што yяyляла сабой паэма “Энеiда навыварат”, якая прыпiсваецца В. Равiнскаму? Захаваyся толькi пачатак паэмы, якая, па yсiм вiдаць, пiсалася на Смаленшчыне.

Беларуская паэма “Энеiда навыварат” – спроба “пераапрануць” у беларускую вопратку i не y гераiчнай, а y iроiкамiчнай (з грэч. “iроi” перакладаецца як “не-герой”) форме перадаць прыгоды героя са старажытнарымскай паэмы Вергiлiя “Энеiда”.