Нацыянальныя і дзяржаўныя сімвалы Беларусі

У шматлiкiх летапiсах, на фрэсках i барэльефах сабораy i цэркваy, на iконах, у археалагiчных крынiцах знаходзiм звесткi аб гэтых знаках. Часцей за yсё гэта геаметрычныя фiгуры: прамыя або касыя («андрэеyскiя») крыжы, зоркi з чатырма, шасцю або васьмю канцамi-промнямi, радзей – рэальныя або мiфiчныя iстоты.

Таму першыя yласныя гербы таксама мелi просты выгляд. Часцей за yсё гэта былi спалучэннi розных лiнiй, часта выкарыстоyвалiся эмблемы, асновай якiх з’яyлялася выява стралы, мяча, крыжа, падковы або маладзiка.

Знакi Рурыкавiчаy (В. С. Драчук «Дорогами тысячелетий»)

Напрыклад, уласным гербам Вялiкага князя Альгерда (1345—1377) была выява крыжа з джаламi стрэл уверсе i yнiзе.

Пячатка и магчымы герб Вялiкага князя Альгерда

Гербам Вялiкага князя Вiтаyта быy вiдазменены герб «Трызуб», якi атрымаy назвы «Слупы Гедымiнавiчаy», або «Калоны»:

Сам жа «Трызуб» з’яyляецца стылiзаванай выявай пiкiруючага yнiз сокала – радавога знака-татэма даiндаеyрапейскага часу.

Ён адпавядае старадаyняму yяyленню аб сонцы як аб сокалу, што захавалася да нашага часу y загадцы-прымаyцы: «Прыйшоy воyк – народ змоyк, узляцеy ясны сакол – народ вясёл», дзе «воyк» – цёмная ноч, «ясны сакол» – сонца. Сокалападобным быy i старажытнаславянскi бог агню i свету Рарог, i y некаторых славянскiх мовах гэта слова захавалася да нашага часу, напрыклад польскае «rarog» i чэшскае «raroh» у перакладзе – сокал. Стылiзаваная выява пiкiруючага сокала была радавым знакам i летапiснага князя Рурыка, або Рарога.

Гэтыя i iншыя радавыя гербы змяшчалiся на пячатках, грошах, вопратцы, надмагiльных плiтах, будынках i г. д. Прычым самымi характэрнымi колерамi гэтых раннiх гербаy былi белы i чырвоны: або белая (срэбная) фiгура змяшчалася y чырвоным полi шчыта, або наадварот – чырвоная y срэбным полi. Гэтыя колеры шырока выкарыстоyвалiся y сiмволiцы славян здаyна: яшчэ аyтар «Слова аб палку Iгаравым» упамiнае чырвоныя i белыя харугвы i чырвоныя шчыты ваяроy.

Прагеральдычныя знакi нашых продкаy, як i згаданы «Трызуб», у большасцi сваёй адпавядалi або мелi сувязь з паганскiмi божаствамi. Так, галоyным бажаством нашых продкаy быy бог Святла i Сонца Дажбог, цi Купала. Яго колер – чырвоны, а сiмвал яго – васьмiпрамянёвая зорка-кветка. Гэты сiмвал i зараз добра вядомы i папулярны сярод нашага народа: ён сустракаецца y вышываных i тканых нацыянальных узорах i арнаментах, у архiтэктурным дэкоры пабудоy i iнш.