Захад Беларусi: гiстарычны пазл

Важным паказчыкам палiтычнага статусу як Гродна, так i Брэста можна назваць колькасць сеймаy ВКЛ, праведзеных ва yказаных гарадах дзяржавы. Звесткi даследчыкаy аб гэтых найважнейшых актах палiтычнага жыцця дзяржавы даволi моцна адрознiваюцца. Існуюць розныя погляды на пачатак сеймаy, i часта менавiта Гродна аб'яyляецца месцам правядзення першага сейма, хаця некаторыя даследчыкi адлiчваюць гiсторыю склiкання старадаyнiх парламенцкiх асамблей Княства ад схода y Вiцебску, а iншыя ад збору шляхты y Вiльнi. Так цi iнакш, у большасцi публiкацый сталiца ВКЛ Вiльня паказваецца горадам, якi прыняy найбольшую колькасць сеймаy краiны, а вось другое месца займае Брэст.

Гораду над Нёманам дастаецца толькi бронза y гэтай ганаровай гонцы. Падобнае yзвышэнне Берасця было намечана, на думку аyтара, менавiта y перыяд праyлення Казiмiра Ягелончыка, якi, аднак, памёр у сваёй гродзенскай рэзiдэнцыi.

Такiм чынам, грунтуючыся на статусе «другой сеймавай сталiцы» Вялiкага княства Лiтоyскага можна казаць аб тым, што Брэст, у перыяд кiравання Казiмiра Ягелончыка, а затым i Жыгiмонта Старога, як мiнiмум не саступаy Гародне палiтычнай вагой, а можа быць i пераyзыходзiy горад над Нёманам па сваiм значэннi.

Аднак ужо y канцы праyлення Жыгiмонта Аyгуста альтэрнатыyны Вiльнi цэнтр палiтычнага жыцця па-за yсякiм сумневам знаходзiцца y Гродне, дзе праходзiць прыём буйных дэлегацый розных краiн, паказаны на вядомай гравюры Гродна, аyтарства Мацея Цюндта, i збiраюцца сеймы краiны, на якiх кароль вядзе падрыхтоyку да унii Польшчы i ВКЛ.

Прыём у Гродне турэцкага пасольства. Гравюра Цюндта, 1568 год.

Пасля аб'яднання краiн у канфедэрацыю, уладаром нядаyна створанай Рэчы Паспалiтай неyзабаве становiцца Стэфан Баторый. Менавiта асабiсты выбар гэтага манарха, якi вылучаy Гродна сярод iншых населеных пунктаy краiны, у значнай ступенi абумовiy будучае yзвышэнне яго любiмай рэзiдэнцыi, i гэта y вынiку дазволiла гораду над Нёманам абысцi нават Вiльню, стаyшы фактычнай сталiцай ВКЛ.

Баторый пабудаваy у Гродне, па yспамiнах французскага падарожнiка XVII стагоддзя Дзюпонта, «адзiн з найпрыгажэйшых каралеyскiх дамоy у каралеyстве», што, зразумела, было iстотным фактарам, якi прадвызначаy увагу наступных манархаy Рэчы Паспалiтай да гродзенскага замка.

Вектар узвышэння Гродна, намечаны Баторыем, умацоyвае статус горада, зафiксаваны, напрыклад, у кнiзе нямецкага гiсторыка Цайлера, выдадзенай у 1647 годзе. У ёй Гродна называецца «выбiтным» i «другiм пасля Вiльнi».