Святло далёкай зоркі

Яшчэ задоyга да свята на месца, дзе y ноч з 22 на 23 чэрвеня шугане y неба купальскi агонь, моладзь пачынала зносiць «май» – галiнкi бярозы, лiпы, якiмi на Тройцу сяляне yпрыгожвалi дамы i двары, а таксама старыя рэчы, дошкi, салому, зношаныя лапцi.

У дзень свята хлопцы yкопвалi y зямлю высокую жардзiну, насаджвалi на яе старое кола ад павозкi. Дзяyчаты вешалi на жардзiну вянкi, упрыгожвалi яе рознакаляровымi стужкамi, зялёнымi галiнкамi. Затым вакол жардзiны складвалi yсё, што гарыць.

Вечарам, калi сонца хавалася за гарызонтам, i малыя i старыя iшлi сустракаць свята.

Пакуль хлопцы i дзяyчаты спявалi песнi, ладзiлi розныя гульнi, а старыя вялi нетаропкiя размовы пра жыццё-быццё, маладыя дужыя мужчыны раскладвалi купальскае вогнiшча, тручы кавалкi сухога дрэва адзiн аб адзiн. I вось ён – доyгачаканы момант: на волю вырваyся агеньчык. Ён перакiдваyся на сухую салому, вецце. Адступала цемра. Пад радасныя крыкi i воклiчы прысутных пачыналася адно з самых любiмых народных свят.

«Каyтун». У нарысе А.

К. Сержпутоyскага «Каyтун»[48 - Живая старина. 1908. Вып. 1. С. 25–26.] адсутнiчаюць апiсаннi абрадаy i рытуалаy беларусаy-палешукоy, i тым не менш ён з’яyляецца своеасаблiвым лагiчным працягам разгледжаных вышэй нарысаy у сацыяльным плане. «Каму даводзiлася бываць у балоцiстых месцах Беларускага Палесся, размешчанага па прытоках ракi Прыпяць, – пiша Сержпутоyскi, – той, думаецца, звярнуy увагу на тое, што y многiх жыхароy гэтага краю валасы на галаве збiты y нейкiя лямцападобныя косы або yтвараюць адзiн вялiзны каyтун». Па словах аyтара, адны даследчыкi тлумачылi гэта мiкраарганiзмам, якi трапiy з балота y кроy чалавека, iншыя – неахайнасцю мясцовых жыхароy. А. К. Сержпутоyскi справядлiва тлумачыць узнiкненне гэтай i iншых хвароб цяжкiмi yмовамi жыцця народа, адсутнасцю на Палессi медыцынскiх устаноy. У пацвярджэнне гэтай думкi ён прыводзiy наступныя факты. На Палессi жывёлу пасуць пераважна на багнiстых месцах, мохавых балотах. Пасьба пачынаецца з ранняй вясны i працягваецца да позняй восенi. Балота yвесь час пакрыта гнiлой стаячай вадой. Пастухi цэлымi днямi стаяць па калена y вадзе або гразi. I як вынiк – балотная лiхаманка, рэyматызм, незажыyныя раны на нагах пастухоy, той жа каyтун. Лячыцца гэтым людзям няма калi i няма дзе, бо на Палессi да рэвалюцыi амаль што адсутнiчалi бальнiцы, лячэбнiцы. Сваёй публiкацыяй вучоны iмкнуyся звярнуць увагу шырокай грамадскасцi на поyнае драматызму жыццё беларускага селянiна.

«Запасванне гаyяда».