Бадиият жозибаси

]

Хўжандийнинг “Латофатнома” маснавийсидан том тажнис намунаси:

Қаро зулфунг ичинда чин кўрармен,

Хато йўқтур бу сўзда, чин кўрармен.[135 - Муборак мактублар, Ғ.Ғ.номидаги АСН, 1987, 55-бет.]

Байтдаги ўрнига кўра тажнисларни қуйидагича тасниф этиш мумкин:

* тажнис қофиялар;

* тажнис радифлар;

∙ тажнис тасбелар;

∙ тажнис тасдирлар;

∙ тажнис қайтариқлар;

∙ раддул садри илал ибтидо тажниси;

∙ раддул садри илал ҳашв тажниси;

∙ раддул ҳашви илал ҳашв тажниси;

∙ раддул ҳашви илал аруз тажниси;

∙ раддул ҳашви илал ибтидо тажниси;

∙ раддул ҳашви илал ажз тажниси.

Тажнис қофиялар. Мумтоз ва ҳозирги замон шеъриятида тажнисли қофиялар сийрак ҳодиса эмас. Қофияда жинсдош сўзларни келтириб, жиддий маъно тафовутига китобхон диққатини торта билиш катта маҳорат маҳсулидир. Бир байтдаги тажнис қофия.

Аҳмадийнинг “Созлар мунозараси”дан:

Оқибати кор ўшал жамъи соз

Қилдилар оҳанги ярашмоқни соз.[136 - Муборак мактублар, Ғ,Ғ,номидаги АСН, 1987, 172-бет.]

Тажнис қофиянинг байтлараро намунасини Бобур “Девон”идан ўқиймиз:

Не суд андин пой дар гиллиғим,

Чу ал дўстлардин ул ой юб эмиш.

Ўзин фориғу бизни қилғон асир,

Ким, эрмиш бу янглиғ ул Айюб эмиш.[137 - Бобур, “Девон”, “Фан”, 1994, 108-бет.]

Ҳозирги замон шеъриятида ҳам тажнис қофиялардан фойдаланиш анъанаси муваффақиятли равишда давом этмоқда.