Қутлуғ қон

Bundan boshqa bo�yra puli, ko�mir puli, idiliq puli ham bor. Mana shu taomilni qo�ldan qo�yish kerak emas. Shunday yangi maktabda ham bolalar non o�rniga har payshanba kuni besh tiyin, o�n tiyin pul olib borsinlar. Shunday qilinsa, toma-toma ko�l bo�lar, deganday, muallimga birmuncha mablag� to�planib qoladi.

– Yigirmanchi asr talabiga javob beradigan mukammal maktablarni bu usulda tashkil qilish mahol, – dedi Abdishukur, – faraz qilaylikki, shu yo�lni tutdik. Lekin ko�p otalar shu juz’iy yordamga, har hafta uch tiyin, besh tiyin berishga ham qodir emaslar.

Bunga nima deysiz?

– Besh qo�l baravar emas, – dedi Hakimboyvachcha, – birov olim, fozil bo�ladi, birov mardikor, hammol bo�ladi. Bundan boshqa iloj yo�q manimcha.

– Har qim o�qiyversa, podani kim boqadi: – dedi achchiqlanib Mirzakarimboy. – Mardikor, ahli kosib, beva-bechora o�z qornini to�ydirsa bas-da!.. Ularning bolalari o�qib, ilm olib nima karomat ko�rsatar edi? Miri bor oilalarning bolalariga maktab ham, madrasa ham yarashadi.

Endi Abdishukur gapirmadi. Qand bilan choy ichib, bodom chaqib, o�ylab ketdi: «Darhaqiqat, ahli savdogar bolalari ko�chalarda oshiq o�ynab, it urishtirib, yoqavayron kezgan bir pallada fuqaroning bolalariga ilm tahsili chikora?! Yo�q, avval yurtning homiylari bo�lgan boyonlar o�z o�g�illarini hozirgi zamon ilmfununi bilan tarbiyalasinlar. Shu ham katta gap. O�n yil muddatida uch-to�rt doktor, ikki-uch advokat va Davlat Dumasida otashin nutqlar so�zlab, Turkiston musulmonlarining huquqlarini mudofaa eta biladigan to�rt-besh arbobi siyosat yetishsa, biz uchun katta sharaf emasmi? Endi maorif uchun tashviqotni, albatta, savdogarlarimiz, mulk-dorlarimiz o�rtasida yurgizish kerak.

Zotan, Turkiston o�lkasining istiqboli bu guruhning qo�lida. Shuning uchun ularni g�aflatdan uyg�otish darkor…»

Dasturxon yig�ishtirildi, namozgar yaqinlashganidan, uchovlari tahorat qilgani turishdi.

Namoz shu yerda – mehmonxonada o�qildi, Abdishukur imom bo�ldi. Keyin katta laganda palov keltirildi. Gangir-gungur suhbat bilan palovni yeb, Abdishukur ketishga ruxsat so�radi. U dahlizdan kalishini kiyar ekan, Mirzakarimboy qichqirdi:

– Mulla Abdishukur, ertaga ojizamizga to�y keladi, marhamat qiling, durustmi?

– Muborak bo�lsin, juda soz, albatta, kelaman.

II

Arava sig�maydigan, ichkarilik ko�chaga bu kun jon kirgan.