Үйэ кирбиитигэр

– Дьиэ тутуутугар ?лэлээтэххинэ, эрэйгин т?л??м. ?й??н хомуллан бара?ыт. Кэлээр. Аhыыр аскытын хааччыйыам. Ити курдук… Арба маннык баар. Бардыалаахха дьиэ туттарар диэн кимиэхэ да кэпсээмэ! Чып кистэлэ?. ?йд??т?? дуо?

– ?йд??н.

Бардыалаах – киэ?, ?ч?гэй алаас. Ортотугар улахан к??ллээх. Хоту сыырын ?рд?гэр дьиэ тутарга с?пт??х киэ? кырдаллаах. Бу дойдуга киhи-с??h? олохсуйбатах буолан, от б??? ??нэ-??нэ таах ла?харар эбит.

Наар балыгынан, булдунан иитиллэн олорор биир ынахтаах о?онньордоох эмээхсин олороллор эбит да, т?h?н? оттуохтарай.

Арай быйыл сайын Мымах баай дьону ыытан оттоппут. Илин тыаны аастахха, Туойдаах диэн ?т?? алааска биир ыал баар. Ол дьон наар туой хостоон атыылыыллар. Икки ынахтаахтар. Биир ыал дьиэтэ мантан чугас, хоту Булуус диэн алааска баар. Кинилэр биэс ынахтаахтар, атыыр о?устаахтар, аттаахтар. Ол кэннэ ыал суох. Т??кэтэх сир диэн ким да тахсан олохсуйбат эбит. Арай к?h?н хаар т?сп?т?н кэннэ, булчуттар тахсаннар, онно-манна баар ??тээннэригэр олороннор т??лээх булдун сонордууллар. Атын да булт элбэх дойдута.

?лэhиттэр алаас со?уруулуу ар?аа хонно?ор олорор о?онньордоох эмээхси??э дьиэлэнэн ?лэлииллэр. К??лгэ туулаан, минньигэс эттээх собону сиэн абыраннылар. Мымах баай аhылыкка диэн кырдьа?ас кур эмирэх биэни биэрбитэ. Онон сыалаах эти хото сииллэр. Арай ??т суох. Ууну оргутан иhэллэр. Хайах таhаарбыттара. Хата, о?онньордоох муус умуhахтаахтар эбит.

?лэлии ??рэммит, к??стэрин-уохтарын ?гэнигэр сылдьар толуу эр дьон тутуу ?лэтин тулуппаттар. Ба?аналарын туруора охсон, ?h??лэрин таhааран, ?р?т мастары уурталыыллар.

Биэс киhи буолан ?лэлииргэ к?хт??х.

* * *

Сайын Парфен Ходырев биир кочанан ?р?с ??hээ ?тт?гэр баран то?устартан киис тириитин хомуйан кэллэ. То?устар сайын ?р?с хочолоругар кэлэн сайылааччылар. Киис суох диэн ??тэлээх кииhи биэрбэтилэр. Оттон сахалар сайын остуруокка кэлбэттэр.

К?h?н, бала?ан ыйын с??рбэтин диэки, со?урууттан Иван Галкин кэллэ. Уон икки ха?аактаах. Кинини кытта уонча промысловик кэлистэ. Бурдук, туус, саа сэбэ, арыгы, о?уруо э?ин а?албыттар.

Иван Галкин кэлбитинэн сибээстээн, ха?аактар «сход» диэн ааттаах с?бэ?э муhуннулар. Саамай а?а саастаах ха?аак Тимофей дьон иннигэр тахсан этэр:

– Казаки, я чаю, якольские люди опять непослушны. Недавно у баксинцев пропали два промысловика. Еще не взяты под высокую государева руку многие немирные землицы. Бунтуют. Чтобы с теми государевами изменниками бились, не щадя голов своих, нам надо избрать смелого, храброго атамана.