Знатныя гісторыі: эліта Гродна ў перыяд XVI—XVIII стагоддзяў

Тоyсты i п'яны шляхцiц. Я. П. Норблiн, 1784. Нацыянальны музей у Кракаве.

Сярод досыць шырока прадстаyленых у гродзенскай павятовай iерархii дамоy, маркiраваць магнацкiм статусам можна Валовiчаy, Храптовiчаy, Масальскiх i, з некаторымi агаворкамi, Сцыпiё-дэль-Кампа.

Зразумела, магнатамi былi Сапегi i Хадкевiчы, якiя мелi дастаткова цесную сувязь з Гродна.

Статус тых цi iншых высакародных фамiлiй мог мяняцца на розных гiстарычных адрэзках, i, хоць, найбольш уплывовыя магнаты, такiя як Радзiвiлы, Сапегi i Чартарыйскiя, нязменна вылучалiся сваёй магутнасцю на працягу yсяго перыяду XVI – XVIII стагоддзяy, усё ж нават у гэтых знакамiтых паноy здаралiся моманты некаторага заняпаду.

Да сярэдняй гродзенскай шляхты можна аднесцi, да прыкладу, вядомыя y павеце роды Аляксандровiчаy, Катовiчаy, Эйсмантаy, Кiрдзеяy i Вальмераy, якiя y розныя перыяды гiстарычнага адрэзка ад XVI да XVIII стагоддзя, дабiвалiся дастаткова значных пазiцый у мясцовай iерархii.

Менш магутныя роды, такiя як Сапоцькi i Баyфалы, таксама мелi y сваiх шэрагах людзей, займаючых важныя пасады y гарадзенскiм павеце.

Найбяднейшая частка шляхты не дабiралася да пастоy у гродзенскiм павеце, i канешне, звычайна, не магла зрабiць адчувальнага yкладу y гiсторыю рэгiёна i краiны, хоць яе дзеi, нярэдка, цiкавяць прамых нашчадкаy, якiя капаюць архiвы дзеля знаёмства з беднымi, але ганарлiвымi павятовымi сарматамi.

Палiтычнае жыццё

На yзроyнi палiтычнага жыцця, найважнейшай для шляхты ВКЛ, у тым лiку i гродзенскiх дваран, была сiстэма сеймiкаy, якая прыжылася, а затым i была лiквiдаваная y Лiтве, якраз у перыяд XVI – XVIII стагоддзяy.

Сеймiк уяyляy сабой сход шляхцiчаy павета цi ваяводства, на якiм мясцовая элiта вырашала розныя пытаннi.

Па сутнасцi, сеймiк нагадваy старажытнарускае веча, з той, праyда, рознiцай, што верхаводзiла тут толькi прывiлеяваная частка грамадства – праслойка дваран, а не yсе свабодныя главы гарадскiх сем'яy.

Сеймiкi дзялiлiся паводле свайго прызначэння.

Сейм у Сенатарскай зале Баторыеyкi, у Гродне. Малюнак XVIII стагоддзя.

Перадсеймавы сеймiк быy прызначаны для выбару рэгiянальных паслоy на агульнадзяржаyны сейм Рэчы Паспалiтай.

Рэляцыйны сеймiк заслухоyваy даклады паслоy, што прыбылi з агульнадзяржаyнага сейма i, тэарэтычна, мог адмовiцца прыняць прадстаyленыя рашэннi фактычнага парламента краiны. Важным пытаннем такiх сеймiкаy з'яyлялiся пытаннi падаткаy, збор якiх маглi i не зацвердзiць.